ΚΕΝΤΡΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Τί νέα από την Ευρώπη; Τίποτα το καινούργιο θα μου πείτε. Μία από τα ίδια!

Η νέα χρονιά που διανύουμε χειρότερη από αυτή που μας πέρασε…. Κι αυτό δεν χρειάζεται να μάς το επιβεβαιώσουν οι ειδικοί. Το αντιλαμβανόμαστε και οι ίδιοι… Το 2011 προηγήθηκαν ήδη αρκετές πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε μια προσπάθεια να δωθούν πειστικές λύσεις στην από πολλά χρόνια υποβόσκουσα ευρωπαϊκή οικονομική κρίση. Η προσπάθεια αυτή έγινε μέσα στα πλαίσια μιας απροσδιόριστης αλληλεγγύης, η οποία μάλλον δεν ήταν κατανοητή από τους περισσότερους πολιτικούς ηγέτες.

Το 2011 πέρασε με πολλά ευρωπαϊκά Συμβούλια, έκτακτα ή τακτικά, κρίση στο κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα υπό τις πιέσεις των οίκων αξιολόγησης και το δίδυμο Μerkel - Sarkozy «να αποφασίζει για όλους εμάς χωρίς εμάς», όπως είπε σε πρόσφατη ομιλία του ευρωπαίος πολιτικός, στο European Policy Center, στις Βρυξέλλες. Ακόμη ο παραδοσιακός βρετανικός ευρωσκεπτικισμός φαίνεται να αναβιώνει, αλλά αυτό πλέον είναι σύνηθες σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ευρωπαϊκή ανοικοδόμηση κλονίζεται. Μπορεί άραγε η Ευρώπη να απαντήσει στις νέες προκλήσεις του 2012, αλλά και να προετοιμαστεί για την αντιμετώπιση μακροπρόθεσμων προκλήσεων;
 
Όπως όλοι γνωρίζουμε στις 9 Μαΐου 1950, ο R. Schuman, με την περίφημη Δήλωσή του, πρότεινε τη δημιουργία μιας θεσμικά οργανωμένης Ευρωπαϊκής Κοινότητας με στόχο την ειρηνική συνύπαρξη και την ευημερία των λαών της Ευρώπης. Η Δήλωση αυτή του R. Schuman θεωρείται συμβολικά η απαρχή μιας πολιτικής διαδικασίας που έχει οδηγήσει στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Το όραμα της Ευρώπης στην αρχή ήταν πραγματοποιήσιμο: αλληλεγγύη ανάμεσα στα Κράτη για την αντιμετώπιση ενός νέου ενδεχόμενου πολέμου. Ένωση κρατών και λαών με κοινό όραμα. Αυτό ήταν και το όραμα του J. Monnet και του A. Spinelli, ανθρώπων που έβλεπαν την Ευρώπη να κινείται με μικρά βήματα, αλλά προς ένα δεδομένο ιδεατό στόχο. Βέβαια δεν πρέπει να μας διαφεύγει και το γεγονός ότι οι ιδρυτές της Ευρώπης δεν έκρυψαν ποτέ και την θρησκευτική διάσταση του όλου εγχειρήματος. Κι αυτή η διάσταση μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η πολιτική που ακολούθησαν απαιτούσε και την ύπαρξη ενός νέου ανθρώπου για την υλοποίησή της.

Από τότε, η μεγάλη ευρωπαϊκή περιπέτεια έχει διανύσει πολύ δρόμο και έχει πετύχει πράγματα που κάποτε αποτελούσαν τολμηρά όνειρα μερικών γενναίων οραματιστών. Άνοιξε το δρόμο για την αναγέννηση της ηπείρου μας και για την ευημερία που ακολούθησε και που σήμερα οι λαοί της θεωρούν, και πολύ ορθά, ως κεκτημένο δικαίωμα.

Η Ευρώπη κατέστησε την ιδέα ενός πολέμου αδιανόητη. Μπορεί η δυτική Ευρώπη, εδώ και εβδομήντα χρόνια, να μην γνώρισε πολέμους, δεν κατάφερε όμως να δημιουργήσει τον «νέο άνθρωπο»! Δυστυχώς ο ατομικισμός αναπτύχθηκε πολύ γρήγορα, ενώ οι κυβερνήσεις πολλών Κρατών δεν κατάφεραν ποτέ να πλησιάσουν τον λαό. Μήπως απέχουμε πολύ από το όραμα του πολιτικού διδύμου Mitterand - Κohl; Μήπως σήμερα τα νέα πολιτικά δίδυμα υπερασπίζονται πρώτα απ’ όλα τα προσωπικά τους ενδιαφέροντα και χρησιμοποιούν την Ένωση ως εφαλτήριο για την λύση των δικών τους εσωτερικών πολιτικών προβλημάτων; Είναι εύκολο να επικαλείται κανείς τον τίτλο του ευρωπαίου, αλλά είναι άδικο να επικαλείσαι ότι για όλα είναι υπεύθυνη η Ένωση.
 
Ο σκεπτικισμός που ακολούθησε λειτούργησε ως ένας μικρός αλλά δυνατός ιός μέσα στο ίδιο το κορμί της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προσπαθήσαμε να πουλήσουμε αυτή την ίδια την Ευρώπη στους πολίτες της αλλά με ψεύτικο περιτύλιγμα. Γιατί άραγε αυτή η οικονομική ένωση δεν κατάφερε ποτέ να γίνει πολιτική; Στις ημέρες μας το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν μπορεί να πείσει κανένα πολίτη με την απαξίωση των ευρωβουλευτών του, σημείωσε, μεταξύ άλλων, ο γερμανός Martin Schulz, νέος Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αντικαθιστώντας για τα επόμενα έτη, τον απερχόμενο Πολωνό Πρόεδρο Jerzy Buzek. Πρέπει να είναι σαφές σε όλους μας, συνέχισε, ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι ο χώρος στον οποίο εκπροσωπούνται τα συμφέροντα των ανθρώπων. Μήπως αργά το θυμηθήκαμε;

Μετά από 54 χρόνια ακόμη και αυτή η δημιουργία μιας οικονομικής Ευρώπης (η γνωστή ευρωζώνη) μοιάζει να είναι απίθανη. Είναι αλήθεια ότι τη δεκαετία του ’60 η πρόκληση ήταν η δημιουργία μιας αμυντικής Ευρώπης. Στη συνέχεια η διεύρυνση που ακολούθησε διέσπασε την κοινωνική συνοχή, ενώ το 1973 με την είσοδο της Μεγάλης Βρεττανίας άλλαξε ολοκληρωτικά η φύση της ίδιας της Ευρώπης. Μετά την πτώση του τοίχους του Βερολίνου η λέξη «διεύρυνση» έχασε κάθε ουσιαστικό περιεχόμενο. Από τα 12 Κράτη-μέλη στην Ευρωπαϊκή Ένωση περάσαμε στα 27 Κράτη-μέλη μέσα σε λιγότερο από 17 χρόνια. Κι αυτό δεν τελείωσε: η είσοδος της Κροατίας την 1η Ιανουαρίου 2013 είναι πλεόν γεγονός, όπως κι αυτή της Ισλανδίας. Στην ελληνική προεδρία το 2014 ετοιμάζεται η Σύνοδος κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης-Δυτικών Βαλκανίων για την ολοκλήρωση της διαδικασίας ένταξης των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, και θα ακολουθήσουν και άλλες και άλλες. Η διεύρυνση μπορεί να ακούγεται νομικά αποδεκτή αλλά πολιτικά είναι καταστροφική. Πριν από τη διεύρυνση έπρεπε να προηγηθεί μια εμβάθυνση ως το περιεχόμενο της Ευρώπης, γι’ αυτό και η διεύρυνση δημιούργησε ένα ευρωπαίο πολίτη απρόσωπο και αδιάφορο. Παρ΄ όλα αυτά τίποτε δεν χάθηκε ακόμη. Οι δημοκρατικές βάσεις χρειάζονται χρόνο και διαπραγματεύσεις. Με άλλα λόγια, χρειάζεται ένα όραμα βαθύτατα πολιτικό, με την υψηλότερη σημασία του όρου.
 
Σήμερα, οι λαοί της Ευρώπης έχουν δικαίωμα να ρωτούν τις ηγεσίες τους εάν το πολιτικό αυτό όραμα έχει χαθεί κι εάν το μόνο που υπάρχει είναι τα επιμέρους εθνικά συμφέροντα που συγκρούονται μεταξύ τους. Η νέα γενιά ίσως να είναι πιο ευαίσθητη σε όλα αυτά, κυρίως με τις ανταλλαγές στα διάφορα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα, αλλά και για ένα απλούστερο λόγο: η σημερινή γενιά δεν γνώρισε εθνικά νομίσματα, αλλά ούτε και εθνικά σύνορα. Η ευαισθησία σε μια βιώσιμη ανάπτυξη με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον κυρίως όμως η συνύπαρξη μεταξύ των λαών και ο σεβασμός του διαφορετικού ίσως να αποτελούν τις βασικές αρχές πάνω στις οποίες θα πρέπει να στηριχθεί η αυριανή Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις αξίες που ήδη προβλέπονται στο άρθρο 6 της Συνθήκης της Λισσαβόνας προστίθενται και νέες αξίες όπως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η ισότητα, ενώ εξειδικεύεται η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με ειδική αναφορά στα δικαιώματα των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και τα δικαιώματα των ατόμων με ειδικές ανάγκες.

Τις περισσότερες φορές άτομο με ειδικές ανάγκες σημαίνει περιθωριοποίηση και κοινωνικός αποκλεισμός. Βασικό μέλημα θα πρέπει να είναι η ανάδειξη των τεραστίων δημιουργικών ικανοτήτων τους, εκ του γεγονότος ότι είμαστε όλοι άνθρωποι. Η πρόκληση είναι να τις αναπτύξουμε. Η δημιουργικότητα δεν μπορεί να αποκλείει κανένα και πρέπει να περιλαμβάνει όλους τους πολίτες της. Εν κατακλείδι η Ενωμένη Ευρώπη γεννήθηκε για να δώσει οριστικό τέλος σε κάθε μορφή πολέμου και να εγγυηθεί ένα μέλλον ελευθερίας, δημοκρατίας, δικαιοσύνης και ευημερίας σε όλους τους Ευρωπαίους. Αυτό το όραμα για την πολιτική Ευρώπη, για την Ευρώπη της Δημοκρατίας, της Ειρήνης και της Αλληλεγγύης μεταξύ των λαών, οφείλει να είναι ο οδηγός μας και στη σημερινή κρίσιμη συγκυρία. Δεν πρόκειται για απλό πολιτικό ζητούμενο: το απαιτεί η Ιστορία της.

Του Κωνσταντίνου Β.Ζορμπά (*)

(*) Ο Κων/νος Β. Ζορμπάς είναι Πολιτικός Επιστήμονας, Θεολόγος-Κοινωνιολόγος, Σύμβουλος στα ευρωπαϊκά θέματα.

Πηγή: www.amen.gr